Trường THPT Nguyễn An Ninh

Hãy xác định thể thơ, cách hiệp vần, ngắt nhịp và hài thanh của các đoạn thơ, bài thơ sau đây:

1.Trăm năm trong cõi người ta

Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau

Trải qua một cuộc bể dâu

Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.

(Nguyễn Du, Truyện Kiều)

- Dòng 6 tiếng, dòng 8 tiếng - thể thơ lục bát

- Cách hiệp vần: hiệp vần ở các tiếng “ ta – là”- vần lưng; hiệp vần ở các tiếng “nhau – dâu” - vần chân

- Ngắt nhịp: nhịp chẵn 2/2/2 “Trăm năm/ trong cõi/ người ta”

- Hài thanh: có sự đối xứng luân phiên B-T-B ở các tiếng “năm – cõi – ta” (các tiếng 2-4-6), đối lập trầm bổng ở các tiếng “ là – nhau” (tiếng 6-8 ở dòng bát)

2.Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy,

Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu.

Ngàn dâu xanh ngắt một màu,

Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai?

(Đoàn Thị Điểm, Chinh phụ ngâm)

- Hai dòng 7 tiếng, một dòng 6 tiếng, một dòng 8 tiếng - thể thơ song thất lục bát

- Cách hiệp vần:

+ cặp song thất :hiệp vần ở các tiếng “thấy - mấy”- vần lưng.

+ cặp lục bát: hiệp vần ở các tiếng “màu - sầu” - vần lưng.

+ giữa cặp song thất và lục bát: hiệp vần ở các tiếng “dâu – màu” - vần liền

- Ngắt nhịp: nhịp chẵn 3/4 ở cặp song thất “Cùng trông lại/mà cùng chẳng thấy”…; nhịp chẵn 2/2/2 ở hai câu lục bát “Ngàn dâu/xanh ngắt/một màu”

- Hài thanh:

+ cặp song thất: hai tiếng “lại- xanh” có sự đối xứng T-B (tiếng thứ 3)

+ cặp lục bát có sự đối xứng luân phiên B-T-B ở các tiếng “dâu - ngắt – màu”(tiếng 2-4-6) và đối lập trầm bổng ở các tiếng “sầu – ai”(tiếng 6-8 dòng bát)

3. Quả cau nho nhỏ miếng trầu hôi

Này của Xuân Hương mới quệt rồi.

Có phải duyên nhau thì thắm lại,

Đừng xanh như lá, bạc như vôi.

(Hồ Xuân Hương, Mời trầu)

- Số tiếng 7, số dòng 4 - thể thơ thất ngôn tứ tuyệt

- Cách hiệp vần: hiệp vần ở các tiếng “hôi - rồi – vôi” - vần chân, một vần (độc vận)

- Ngắt nhịp: nhịp lẻ 4/3 “Quả cau nho nhỏ/miếng trầu hôi”

- Hài thanh:

+ có sự đối xứng luân phiên T-B-T hoặc B-T-B ở các tiếng “cau- nhỏ - trầu”, “của - Hương - quệt”…(tiếng 2-4-6)

+ các dòng 1-4, 2-3 niêm với nhau.

4.Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà,

Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.

Lom khom dưới núi, tiều vài chú,

Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.

Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc,

Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia.

Dừng chân đứng lại, trời, non, nước,

Một mảnh tình riêng, ta với ta.

(Bà Huyện Thanh Quanh, Qua Đèo Ngang)

- Số tiếng 7, số dòng 8 - thể thơ thất ngôn bát cú

- Cách hiệp vần: hiệp vần ở các tiếng “tà - hoa - nhà - gia - ta” - vần chân, một vần (độc vận)

- Ngắt nhịp: nhịp lẻ 4/3 “Bước tới Đèo Ngang/bóng xế tà”…

- Hài thanh:

+ có sự đối xứng luân phiên T-B-T hoặc B-T-B ở các tiếng “tới -Ngang- xế”, “cây-đá-chen”…(tiếng 2-4-6)

+ các dòng 1-8, 2-3, 4-5, 6-7 niêm với nhau.

Thầy Nguyễn Thái Sơn giới thiệu.